Ο Κίνδυνος Φωτιάς

7
Εκτίμηση κινδύνου ή επικινδυνότητας, επιθεώρηση κινδύνου, προασφαλιστική επιθεώρηση, πραγματογνωμοσύνη, αυτοψία, διαχείριση κινδύνου. Όλες συνώνυμες λέξεις για την αναφορά μιας διαδικασίας στις ασφαλίσεις περιουσίας βιομηχανικών ή εμπορικών εγκαταστάσεων, που στόχο έχει:

– την αναγνώριση-εντοπισμό των κυριότερων αιτιών επέλευσης ασφαλιζόμενου κινδύνου
– την εκτίμηση του μεγέθους υλικής ζημιάς που θα προκληθεί
– την εκτίμηση επάρκειας υφιστάμενων οργανωτικών μέσων και τεχνικών υποδομών για την πλήρη διαχείριση των κινδύνων (που σημαίνει περιορισμό αιτιών για όσες είναι εφικτό, ενώ για όσες δεν είναι εφικτό τον περιορισμό του αποτελέσματος της ζημιάς).

 

Του Χρήστου Παπανικολάου, Διευθυντή Υπηρεσιών Risk Engineering της HDI-Gerling Hellas

 

Θεωρητικά, ο κίνδυνος ποσοτικοποιείται ως το αποτέλεσμα που προκύπτει από το γινόμενο της πιθανότητας επέλευσης κινδύνου επί του μεγέθους ζημιάς. Ο υπολογισμός αυτός έχει δύο μεγέθη, που προέρχονται από σύνθεση και συνδυασμό δεδομένων και πιθανότητας. Πρόκειται για δύο μεγέθη τα οποία είναι μεταβλητά και αποτελέσματα εκτίμησης, πράγμα που σημαίνει ότι δύο μηχανικοί (ίδιου επιπέδου εμπειρίας και γνώσης) ενδέχεται να καταλήξουν σε διαφορετικό αποτέλεσμα για την ίδια εγκατάσταση –αποτέλεσμα το οποίο, όμως, δεν θα διαφέρει σημαντικά, εφόσον και οι δύο αξιολογούν με τα ίδια κριτήρια τα ίδια βασικά χαρακτηριστικά, που κατά τη γνώμη μας πρέπει να εξετάζονται και να αξιολογούνται στην επιθεώρηση εγκαταστάσεων. 

Ας αφήσουμε τη θεωρία και πάμε να δούμε στην πράξη πώς γίνεται η εκτίμηση κινδύνου και ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά μιας βιομηχανικής ή εμπορικής εγκατάστασης για το βασικό κίνδυνο φωτιάς (είναι και ο μεγαλύτερος τις περισσότερες φορές), που επιλέγουμε να συζητήσουμε στο κείμενο αυτό. 
Τα πιο κάτω χαρακτηριστικά αποτελούν τα βασικά κριτήρια εκτίμησης κινδύνου:
– Κτήριο
– Επικίνδυνες παραγωγικές διεργασίες
– Όγκος καύσιμων υλικών
– Κίνδυνοι από ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό (κοινό σε όλα τα εργοστάσια)
– Πυροσβεστικά μέσα
– Οργάνωση για χρήση πυροσβεστικών μέσων
– Ασφάλεια για παράνομη είσοδο
– Νοικοκυριό – καθαριότητα
– Περιοχή – γειτνίαση

Το κτήριο είναι το “κέλυφος” προστασίας του περιεχομένου. Εξετάζεται η ποιότητα κατασκευής του, η επάρκεια χώρων και η καταλληλότητα για τη συγκεκριμένη χρήση, η αντοχή των υλικών κατασκευής στη φωτιά (με κύριο χαρακτηριστικό τη στέγη και το φέροντα οργανισμό) και η κατάσταση συντήρησης.
Οι επικίνδυνες παραγωγικές διαδικασίες είναι αυτές που χρησιμοποιούν/επεξεργάζονται καύσιμα υλικά, τα οποία θερμαίνονται κοντά στο σημείο ανάφλεξής τους, ή χρησιμοποιούν εύφλεκτα υγρά που ενδέχεται να δημιουργούν αναφλέξιμη-εκρήξιμη ατμόσφαιρα, χρήση εκρήξιμων σκονών, κ.λπ. Εδώ αξιολογείται το επίπεδο προστασίας σε επίπεδο ασφαλιστικών δικλείδων της μηχανολογικής εγκατάστασης, διαδικασιών χειρισμού, αυτόματης πυρόσβεσης εάν απαιτείται, δυνατότητας μετάδοσης φωτιάς στην υπόλοιπη εγκατάσταση, κ.λπ.

Η συμπεριφορά των χρησιμοποιούμενων υλικών και παραγόμενων προϊόντων στη φωτιά είναι το χαρακτηριστικό που μας δείχνει το πόσο γρήγορα μπορεί να αναπτυχθεί η φωτιά και να μεταδοθεί στους άλλους χώρους ή τα γειτονικά κτήρια. Για παράδειγμα: μια αποθήκη πλαστικών ποτηριών μιας χρήσης έχει μεγαλύτερο βαθμό επέκτασης φωτιάς από μια αποθήκη πρώτης ύλης σε μορφή κόκκων σε σάκους που, αν και συγκεντρώνουν μεγαλύτερη καύσιμη μάζα στον ίδιο όγκο, είναι συμπαγείς και δυσκολότερα αναφλέξιμοι. Καθοριστικό κριτήριο επίσης είναι το ύψος αποθήκευσης. 
Ο ηλεκτρομηχανολογικός εξοπλισμός περιλαμβάνει τους μετασχηματιστές, τους ατμολέβητες, τους καυστήρες θέρμανσης, την ηλεκτρολογική εγκατάσταση, κ.λπ. Εδώ αξιολογείται και πάλι η επάρκεια των μέτρων προστασίας (αυτόματη πυρόσβεση – ο απαραίτητος πυράντοχος διαχωρισμός με το υπόλοιπο κτήριο) και η κατάσταση συντήρησης. 

Τα εγκατεστημένα πυροσβεστικά μέσα είναι η παροχή νερού, η δεξαμενή νερού πυρόσβεσης, το μόνιμο δίκτυο πυρόσβεσης καθώς και τα μόνιμα ειδικά συστήματα. Αυτά εξετάζονται και αξιολογούνται κυρίως ως προς τη σωστή εγκατάσταση, την αξιόπιστη λειτουργία τους, την επάρκεια κάλυψης όλων των χώρων, κ.λπ. 

Το επίπεδο οργάνωσης ομάδας πυρόσβεσης εξασφαλίζει την άμεση και συγκροτημένη αντίδραση της ομάδας σε περίπτωση φωτιάς και περιλαμβάνει απαραίτητα την ασφαλή εκκένωση των χώρων από προσωπικό και στη συνέχεια τη χρήση των εγκατεστημένων μέτρων με ασφάλεια, μέχρι την άφιξη της πυροσβεστικής υπηρεσίας. Όσο μεγαλύτερη είναι η βιομηχανική εγκατάσταση τόσο αυξάνεται το επίπεδο οργάνωσης της ομάδας (για τα επικίνδυνα υλικά και τις διαδικασίες) και καθίσταται πλέον αναγκαίο ένα σχέδιο αντιμετώπισης χειρότερων περιστατικών. 

Η σημασία των μέτρων φύλαξης για παράνομη είσοδο, κυρίως τις ώρες εκτός λειτουργίας, είναι ουσιώδης. Συνήθη μέτρα φύλαξης είναι η επάρκεια περίφραξης, ο νυχτερινός φωτισμός, ο έλεγχος εισόδου τις ώρες εντός και εκτός λειτουργίας, η παρουσία και οι περιπολίες φύλακα, κ.λπ. Ως γενικό κανόνα, τα μέτρα ασφαλείας πρέπει να λαμβάνουν υπ’ όψιν παράγοντες όπως η περιοχή, η ελκυστικότητα των εμπορευμάτων και υλικών στο εργοστάσιο και η επικινδυνότητα των χρησιμοποιούμενων υλικών. Χαρακτηριστική περίπτωση μέγιστης επικινδυνότητας με αντίστοιχα πολύ υψηλά μέτρα φύλαξης είναι τα διυλιστήρια.
Η καλή κατάσταση καθαριότητας και νοικοκυριού, ο έλεγχος απαγόρευσης καπνίσματος στους επικίνδυνους χώρους, εξασφαλίζουν σε μεγάλο βαθμό ότι δεν θα μεταδοθεί μια μικρή εστία φωτιάς – σπινθήρας σε παρακείμενα υλικά και σε απορρίμματα που δεν απομακρύνονται συστηματικά. Η ανάφλεξη θα γίνει αντιληπτή άμεσα και η πρόσβαση για κατάσβεση θα είναι επίσης άμεση. 

Τελευταίο σημείο ελέγχου είναι η μετάδοση φωτιάς από γειτονική ιδιοκτησία ή οικόπεδα με ξερή βλάστηση. Δίνεται προσοχή στην απόσταση από την επικίνδυνη γειτονική ιδιοκτησία, την ελεύθερη από καύσιμα υλικά ενδιάμεση απόσταση (π.χ. στοιβασιές από παλέτες), την αποψίλωση της ξερής βλάστησης το καλοκαίρι, τα υλικά κατασκευής στέγης και εξωτερικής τοιχοποιίας του κτηρίου και την επάρκεια πυροσβεστικών κρουνών στον ακάλυπτο. 
Κάθε ένα από τα πιο πάνω κριτήρια έχει την ιδιαίτερη σημασία του και ταυτόχρονα είναι αλληλένδετο με τα υπόλοιπα. Εάν πρέπει να επιλέξουμε ένα από αυτά ως το πλέον σημαντικό, που επηρεάζει θετικά και τα υπόλοιπα, αυτό είναι η καλή κτηριακή υποδομή, που έχει σχεδιασθεί για να εξυπηρετεί τη συγκεκριμένη χρήση (πυράντοχη κατασκευή – πυροδιαμερίσματα στους επικίνδυνους χώρους – πυράντοχο διαχωρισμό αποθήκης με παραγωγή, κ.λπ). Αντίθετα, η έλλειψη διαθέσιμου χώρου επηρεάζει όλα τα άλλα κριτήρια αρνητικά. 

Στην πραγματικότητα, οι περισσότερες βιομηχανικές – εμπορικές εγκαταστάσεις αξιολογούνται συνολικά σε ένα επίπεδο λίγο άνω του μέσου. Αυτό είναι κατανοητό γνωρίζοντας ότι οι βιομηχανικές μονάδες είναι οργανισμοί που οφείλουν να προσαρμόζονται στην τρέχουσα πραγματικότητα. Πολλές από τις μονάδες αυτές προήλθαν από μικρότερες που επεκτάθηκαν και εκσυγχρονίστηκαν στις σημερινές αυξημένες απαιτήσεις ποιότητας και κόστους παραγωγής, για να σταθούν ανταγωνιστικά σε ένα περιβάλλον ανοιχτών αγορών.  Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι μια βιομηχανική-εμπορική μονάδα έχει ως πρώτο στόχο και λόγο ύπαρξης την παραγωγή με κέρδος.

Η αξιολόγηση των κριτηρίων εκτίμησης κινδύνου κατά την επιθεώρηση της εγκατάστασης, στο βαθμό που μπορεί 
να γίνει στο προγραμματισμένο χρονικό διάστημα επιθεώρησης, ξεκινά με μία εισαγωγική συζήτηση και στη συνέχεια ακολουθεί επίσκεψη σε όλους τους χώρους του κτηρίου, εσωτερικά και εξωτερικά, με σκοπό να διαπιστωθούν όσο το δυνατόν καλύτερα (και με τις λιγότε-

ρες υποθέσεις) τα  ανωτέρω κριτήρια. Στο τέλος της επιθεώρησης, και όταν όλα τα ζητούμενα στοιχεία είναι διαθέσιμα, μπορούμε να καταλήξουμε σε βασικά συμπεράσματα αξιολόγησης των κριτηρίων, απ’ όπου προκύπτει το εκτιμώμενο μέγεθος κινδύνου καθώς και εφικτές προτάσεις για βελτίωση μέτρων ή περιορισμό κινδύνων. Τα συμπεράσματα και τα μέτρα συζητούνται με τους υπεύθυνους, ώστε να διατυπώνονται οι θέσεις και απόψεις της κάθε πλευράς. Εάν υπάρχει ταύτιση στα βασικότερα θέματα, τότε τίθεται μια καλή βάση συνεργασίας. 

Όπως προκύπτει από την εμπειρία μας, για να ολοκληρωθεί με επιτυχία η διαδικασία της εκτίμησης απαιτούνται κάποιες βασικές προϋποθέσεις
–  Ουσιαστική είναι η συνεργασία από πλευράς πελάτη, ώστε να δοθούν όλα τα απαραίτητα στοιχεία που πρέπει να γνωστοποιούνται πριν από την ημέρα επίσκεψης και να διατεθεί ο απαραίτητος χρόνος με τους υπεύθυνους για την εισαγωγική συζήτηση και την ξενάγηση-επίσκεψη στα κτήρια.

–  Σημαντική είναι επίσης η προσεκτική οικονομία χρόνου από πλευράς του επιθεωρητή μηχανικού στην επίσκεψη, λαμβάνοντας υπ’ όψιν ότι κάθε παραγωγική μονάδα δεν μπορεί να διαθέσει τα στελέχη της για μεγάλο χρονικό διάστημα εκτός των απαιτήσεων της καθημερινής ροής εργασιών. Έτσι, η εισαγωγική συζήτηση δεν πρέπει να διαρκεί περισσότερο από τον ελάχιστο αναγκαίο χρόνο, με δεδομένο ότι τα βασικά χαρακτηριστικά που αναφέραμε πιο πάνω πρέπει να εξακριβωθούν και με επί τόπου διαπίστωση στο βαθμό που είναι δυνατό, τουλάχιστον στα κεντρικά κτήρια της εγκατάστασης.

Η θέση μας στην HDI-Gerling Hellas είναι ότι, μέσα από τις ασφαλιστικές μας δραστηριότητες, αξιοποιούμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την τεχνογνωσία και τη συσσωρευμένη εμπειρία της εταιρείας στην εκτίμηση κινδύνου βιομηχανικών-εμπορικών εγκαταστάσεων. Με τη συμβολή εξειδικευμένων μηχανικών Risk Engineers, εστιάζουμε στη βελτίωση και πρόληψη του κινδύνου, παρέχοντας εφικτές και πραγματοποιήσιμες προτάσεις, συνεισφέροντας με αυτόν τον τρόπο στην πληρέστερη ασφάλιση των παραγωγικών μονάδων στην Ελλάδα και διεθνώς. [